piątek, 1 czerwca 2012

Cmentarze .... ogrody wspomnień.









                    Bardzo lubię odwiedzać cmentarze. Przez długi czas byłam przekonana, że jest to dla mnie chwila zadumy na tymi co odeszli. Cmentarze traktowałam jako "ogrody wspomnień".
Jednak od jakiegoś czasu wizyty te traktuję jako okazję do zastanowienia się nad dziedzictwem, które pozostawili po sobie ci co odeszli, nad tym co wnieśli do obecnej rzeczywistości, nad ogniwem które tworzą w łańcuchu naszego bytu ......  nad nieprzemijaniem ! ! !



Początkowo zmarłych w Przeworsku grzebano na placu obok kościoła, dlatego w potocznej mowie nazywa się go cmentarzem.

zdjęcie: Przeworsk Bazylika św. Ducha
Teren wokół bazyliki był najwcześniejszym miejscem pochówku mieszkańców parafii

Przy obecnie trwających pracach ziemnych związanych z regulacją stawu poniżej Bazyliki św. Ducha natrafiono na bardzo liczne stare groby. Byłoby to potwierdzeniem lokalizacji w tym miejscu najstarszego miejsca pochówku ludności tej parafii.


Zdjęcie: kościół i klasztor oo. Bożogrobców, zw. kościołem parafialnym - bazylika św. Ducha.
Widok od strony południowej.
Pocztówka z lat 20 XX w. - Małgorzata Wołoszyn "Dawny Przeworsk na pocztówce i fotografii " Libra 2011


 Na terenie miasta zajduje się jeszcze cmentarz zwany "starym cmentarzem". Zlokalizowany był on po drugiej stronie ulicy od obecnego cmentarza, którego nazwanyo  "nowym cmentarzem". Kiedy został założony, nie wiadomo. Z zachowanych dokumentów wynika, że został zamknięty w 1866 r. z braku miejsc do grzebania.
" 7 wieków Przeworska " pod redakcją Antoniego Kunysza str. 571


zdjęcie: cmentarz na dawniej galicyjskiej wsi






Księgi metrykalne parafii odnoszących się do zgonu - pochówku parafian zw. Liber Mortuorum
są bardzo interesującą lekturą dla badaczy przeszłości rodziny. Są w nich dane o ostatnich dniach życia naszych przodków, natomiast wiarygodność rozpoznania zapisanych chorób jest funkcją stanu ówczesnej wiedzy medycznej.



zdjęcie: Akta metrykalne parafii Przeworsk
Księga zgonów - Budy Przeworskie 1849-1895 t.3 ( t. XCIII )




" Zapisy daty śmierci i pogrzebu są wiarygodne, ale wiek osoby zmarłej już mniej. W wielu przypadkach wiek zmarłych zaokrąglano, choć żyjacy na ogół dobrze wiedzieli, ile mają lat, nawet jeśli byli niepismienni. Niestety, wiedza ta ginęła po ich śmierci i dlatego wiek zapisany w danych dotyczących pogrzebu jest raczej nieścisły, bo podawala go osoba zgłaszajaca zgon. Mógł to być dalszy krewny, lecz także ktoś zupełnie obcy ( lekarz, gospodarz domu, w którego domu nastąpiła śmierć, współlokator ). Liczę lat zaokrąglano, albo w górę, albo w dół. Czasami starsi mężczyźni zaniżali swój wiek, zwłaszcza wtedy, gdy mieli młode żony, czasami zainteresowani podawali wiek w przybliżeniu. dlatego liczbę lat podaną w zapisie zgonu powinno się traktować jedynie jako wskazówkę daty lub roku urodzenia, ułatwiajacą poszukiwania daty urodzenia."
" Poszukiwania przodków " - Małgorzata Nowaczyk PIW 2005



zdjęcie: Śmierć w chacie chłopskiej - rycina z monografii  Bronisław Kamiński


Kacper Krawczak zmarł 09 lipca 1831 r. mając lat 54.
I choć nie jest podana przyczyna zgonu - przypuszczam, że była to cholera.
Przyglądając się temu aktowi widać iż:
1. został pochowany w tym samym dniu co zmarł ! ! !
2. nie ma podanego miejsca zgonu
3. analogiczny jest zapis wyżej ( pochówek w dniu zgonu, brak miejsca zgonu ) i podana jest przyczyna zgonu - cholera
4. data zgonu - okres upalnego lata to najczęstrzy czas występowania epidemii cholery
5. powtarzające się w tym okresie podobne zgony


zdjęcie: Akta metrykalne parafii Przeworsk - Mokra Strona t. 1
09 lipiec 1831 r. - akt zgonu Kacper Krawczak ( lat 54 )


Wpis z 1831 roku Kacpra Krawczak nie jest najstarszym wpisem zgonu z tej rodziny.
Najstarszym jest akt zgonu Krawczak Katarzyny z 13 października 1818 r. To pierworodna córka Kacpra i Agnieszki Końca, która zmarła mając niespełna 5 lat. Jako porzyczynę zgonu podano kaszel ? ? ?  ( tussis ) ..... nieprawdopodobne w obecnej dobie antybiotyków  ! ! !
Może być to również kaszel w wyniku zapalenia płuc - biorąc pod uwagę porę roku jesień .... mogła się przeziębić.
Ale wyniszczający kaszel może również występować w przebiegu gruźlicy, rozedmy płucnej, astmy oskrzelowej.


zdjęcie : Akta metrykalne parafii Przeworsk - Mokra Strona.
Akt zgonu 13 października 1818 r. Katarzyny Krawczak, lat 4 i 3/4 córka Kacpra i Agnieszki Końca.

Agnieszka Krawczak z domu Końca to żona Kacpra i matka w/w Agnieszki.
Zmarła 03 stycznia 1847 r. w Mokrej Stronie dom nr 80.
Jako przyczyna zgonu podane jest - śmierć naturalna (ordinaria)
I choć tu odnotowany jest wiek zmarłej jako 70 lat - to mając akt urodzenia zmarłej z roku 1793 przyjmuję wiek zmarłej żony Kacpra na 54 lat.


zdjęcie: Akta metrykalne parafii Przeworsk - Mokra Strona t. 2
Akt zgonu Agnieszki wdowy po Kacprze Krawczaku z dnia 03 stycznia 1847 r.


Marcin Krawczak - ten akt zgonu jest dla mnie jedną z największych zagadek ! ! !
Zapisane dane odczytuję jako : Mokra Strona 16 Stycznia 1847 r. dom nr 32 ! ! !
Marcin Krawczak - .. i dopisek .... ( elemosinar; advena ) ...  jałmużnik, przybyły ? ? ?
- lat 20  -  przyczyna zgonu naturalna ( ordinaria )........ same zagadki ! ! !

zdjęcie: Akta metrykalne parafii Przeworsk - Mokra Strona t. 2
Akt zgonu z dnia 16 stycznia 1847 r. - Marcin Krawczak l. 20


Kto to jest ten Marcin Krawczak ? ? ?
Ma on w 1847 roku 20 lat .. czyli urodził się w 1827 r.

Z założenia może on być 5-tym dzieckiem Kacpra i Agnieszki Krawczak - poprzednie ich dziecko Jan, urodził się 2 lata wcześniej, w 1825 roku. Ale wertowałam księgi chrztów Mokrej Strony w tą i  z powrotem ... i nic nie znalazłam wpisu jego chrztu ! ! !
I ten dopisek ....  (  elemofinar advena ) ? ? ?
Umarł śmiercią naturalną nie w domu rodzinnym jak matka ( nr domu 80 ) a w domu nr 32 ???

Drugą wersję zakładam, że był to bratanek Kacpra ... nosi to samo nazwisko.
Przybył do Mokrej Strony np. za pracą .... tylko skąd ? ? ?
W rozwiązaniu tej zagadki upatruję możliwość wyjaśnienia skąd  pojawił się 16 października 1812 r.
tu w Mokrej Stronie Kacper Krawczak, stając na ślubnym kobiercu z tutejszą Anną Końca lat 24, córką Jakuba i Zofii Baryła ! ! !


zdjęcie: Akta metrykalne parafii Przeworsk, Mokra Strona styczeń 1847 r.


I aby nie było łatwo .... analogiczną zagadkę mam z 1855 roku. W księgach metrykalnych parafii, dotyczacych zgonów w Budach Przeworskich znajduję....



W okresie epidemii cholery Michałowi Krawczak 09 sierpnia 1855 r. w Budach Przeworskich , umiera po dwóch latach małżeństwa druga żona - 25 letnia Marianna Krawczak z domu Sławińska.
Po 10 dniach 19 sierpnia umiera jego jedyna 6-miesięczna córka Zofia.
Ale dzień przed zgonem Marianny Krawczak, w dniu 8 sierpnia umiera Stanisław Krawczak lat 24, przy którego akcie zgonu znajduje się dopisek - uti fertur cealeb, w wolnym tłumaczeniu "prawdopodobnie kawaler". Inna wersja odczytania tego zapisu uti fertur enobat - tłumaczę jako "jak się mówi przechodzień"
I znów powtarza się pytanie ... kto to jest ? ? ?
Wertując skrupulatnie Księgę Chrztów dla tej parafii nie napotykam na akt chrztu tego Stanisława Krawczak ! ! !
W 1855 roku ma on 24 lata - czyli urodził się w 1831 roku, a więc potencjalnie małżeństwo Kacper i Agnieszka Krawczak mogli być jego rodzicami.
Kacper umiera 09 lipca 1831 roku w wieku 54 lat podczas epidemii cholery. Żona jego Agnieszka z domu Końca ma wówczas 38 lat - czyli wszystko możliwe. Ale dlaczego nie znajduję aktu urodzenia tego Stanisława ? ? ?


zdjęcie: wiejski pogrzeb - rycina Bolesława Kamińskiego

Ale ten tzw. "stary cmentarz" już nie istnieje ..... pozostal jeszcze tylko we wspomnieniach najstarszych mieszkańców Przeworska i okolicznych wsi.
Wspominany jest on przez Pawła Stepkiewicza we fragmencie jego pamiętnika publikowanego "Przeworskie zapiski historyczne" wydane w 1987 r.  przez Towarzystwo Miłośników Przeworska .

" Przed wojną istniał naprzeciw obecnego cmentarza tzw. "stary cmentarz", gdzie były jeszcze widoczne ślady starych mogił, kamienych pomników, a między innymi i pomnik nagrobny rodziny Wiśniewskich, dziedziców Dębowa. Dziś już ni sladu po tym " starym cmentarzu". Na jego miejscu wzniesiono "Dom Kultury",  a w nim kinoteatr, który młodzież złośliwie a trafnie obdarzyła nazwą  "Kino Piszczel".
Kiedy przybyłem do Przeworska, a więc w roku 1826, wybrałem się w dniu 1 listopada na cmentarz, ciekaw zobaczyć, jak czczą tu Święto Zmarłych. Nie inaczej jak gdzieindziej. Dlatego to nieważne.
Ciekawą rzecz miałem dopiero zobaczyć.
Wychodząc z glównej bramy cmentarnej, rzuciłem okiem na "stary cmentarz", na ten zapomniany Nekropol przeworski i zaciekawił mnie widok, jaki tam zobaczyłem. Prz zapadłych w ziemię mogilach siedziały lub klęczały stare babki, siedemdzisięcio- osiemdziesięciolatki, które świecąc jakąś biedną łojówkę czy swiecy ogarek, starczymi głosami śpiewały pieśni żałobne i odmawiały na głos "Zdrowaśki".
Zrozumiałem wtedy, czym jest takie czczenie pamięci tych, co od nas odeszli; jest w tym przedłużanie ludzkiej pamięci, utrzymanie ciągłości tradycji, starej, pamięci lat minionych.
Niestety, tylko do chwili, jak długo te staruchy żyć będą, jak długo mieć będą siły, by przywlec się tu z miasta i okolicznych wiosek na mogiły ojców i dziadów, by odprawić doroczne Święto Umarłych.
Gdy ci starzy odeszli, już nikt po nich o tym "starym cmentarzu" nie pamiętał.
Ileż ciekawych wiadomości umieliby ci starzy udzielić, gdyby ich wtedy o to zapytać. Cóż z tego, kiedy ich nikt nigdy o nic nie pytał "

W 1866 roku urządzono nastepny cmentarz również poza obrębem kościoła - funkcjonuje on do chwili obecnej.
Ze względu na trudności przestrzenne grzebie się tu zmarłych wbrew przepisom, bez przestrzegania odpowiedniego terminu i odpowiedniej odległości. Na terenie cmentarza nie ma domu pogrzebowego.
Nie prowadzi się rejestru chowania zwłok. Cmentarz jest źle prowadzony i zaniedbany.
" 7 wieków Przeworska " pod redakcją Antoniego Kunysza str. 571

Od kilku lat funkjcę domu pogrzebowego dla całego miasta pełni dom pogrzebowy na nowo powstałym cmentarzu na Rozborzu.


zdjęcie: 2011.09.01 - brama główna cmentarza w Przeworsku


Pierwszą osobą z rodziny Krawczaków pochowaną na obecnie istniejącym cmentarzu był zapewne Michał Krawczak, syn Kacpra. Zmarł on 07 października 1884 r. mając lat 70. Jako przyczyna zgonu zapisana jest asthma.

zdjęcie: Akta metrykalne parafii Przeworsk - Księga zgonów t.3
07 październik 1884 - Budy Przeworskie -  Michał Krawczak lat 70, mąż Katarzyny Zabroń, wdowiec po  I śl. Agnieszce Kamińskiej, II śl. Mariannie Sławińskiej, przeżywszy w III małżeństwie 26 lat 

Po siedmiu latach 11 listopada 1891 roku w wieku 56 lat zmarła jego żona, Katarzyna Krawczak z domu Zabroń.
Miejca pochówku na tym cmentarzu Michała Krawczak, jak i jego żony Katarzyny nie są znane.

zdjęcie: Akta metrykalne parafii Przeworsk - Liber mortorum  t.3
11 listopada 1891r. - Budy Przeworskie - Katarzyna Krawczak, wdowa po Michale, z domu Zabroń

Anna Krawczak z domu Fiegiela, żona Andrzeja - zmarła 19 maja 1935 r.mając 73 lata.
Jako przyczynę zgonu podano marazm starczy ( marasmus senilis)
Miejce pochówku nie jest znane, być może spoczywa w grobie razem z mężem Andrzejem ? ? ?

zdjęcie: Akta metrykalne parafii Przeworsk - Liber mortorum 1935
Akt zgonu 19 Maj 1935 - Anny Krawczak z domu Figiela; żona Andrzeja, lat 73


Najstarszym zachowanymna cmentarzu miejscem spoczynku rodziny Krawczak jest grób Andrzeja Krawczak syna Michała. Ukochany dziadek naszych rodziców zmarł 23 lutego 1945 r.
Grób ten znajduje się w najstarszej części cmentarza w Przeworsku, w kwartale A.

Na miejsce to dotarłam niedawno ... może z siedem lat temu. Zaprowadził mnie tam bardzo wzruszony jego wnuk Tadzik. Bardzo duzo mi wówczas o nim opowiadał, zresztą po raz pierwszy.... Dziadek Andrzej, a właściwie dziadek Jędrzej, jak to niego zwracali się najbliżsi, pozostał w pamięci wnuków jako bardzo kochany, miły, uczynny, ciepły człowiek ... bardzo ich kochający.  Najczęściej z fajką, pochylony nad szewskim kopytem .... bo tym zajmował się w ostatnich latach swego życia. W okresie wcześniejszym pracował na kolei.



zdjęcie: cmentarz w Przeworsku
Grób Andrzeja Krawczak syna Michała zmarłego 23 lutego 1945 r



Grób który w Przeworsku odwiedzam od ponad 40 lat - to grób moich ukochanych Dziadków Krawczaków - Katarzyny z d. Ciupa i Stanisława Krawczak. Pochowani są oni w grobowcu rodzinnym razem z siostrą dziadka Zofią Krawczak - dla mnie "Małą Babcią".

zdjęcie: cmentarz w Przeworsku.
Dawny grobowiec Rodziny Krawczaków - miejsce wiecznego spoczynku moich Dziadków.

Ze względu na upływ czasu istniała konieczność remontu, a właściwie dokończenia grobowca.
W roku 2011 staraniem opiekującego się tym grobowcem syna tu pochowanych - Tadeusza, stanął nowy piękny marmurowy grobowiec - grobowiec Rodziny Krawczaków.


zdjęcie: cmentarz w Przeworsku - rok 2011. Nowy grobowiec Rodziny Krawczaków





zdjecie: Akta metrykalne parafii Przeworsk, Liber mortorum - akt15/1967
Akt zgonu 11 lutego 1967 r. Przeworsk - Katarzyna Krawczak z domu Ciupa; żona Stanisława

zdjęcie: cmentarz w Przeworsku - grobowiec rodziny Krawczaków
Tablica pamiątkowa na grobowcu rodzinnym - ś.p. Katarzyna Krawczak * 31.10.1905 r.  + 11.11.1967 r.



zdjęcie: cmentarz w Przeworsku - grobowiec rodziny Krawczaków
Tablica pamiątkowa na grobowcu rodzinnym - ś.p. Stanisław Krawczak * 23.02.1892 r. + 18.10.1978 r.
zdjęcie: cmentarz w Przeworsku - grobowiec rodziny Krawczaków
Tablica pamiątkowa na grobowcu rodzinnym - ś.p. Zofia Krawczak * 23.12.18955 r. + 12.03.1971 r.






W mojej wędrówce po tym cmentarzu napotkałam liczne stare grobowce, które mnie zachwyciły


zdjęcie: cmentarz w Przeworsku - grobowiec rodziny Bauman


zdjęcie: cmentarz w Przeworsku - grobowiec rodziny Lepiankiewicz


zdjęcie: cmentarz w Przeworsku


zdjęcie: cmentarz w Przeworsku



Ostatnio w internecie znalazłam dwie infornacje:
 
Wikipedia: ( 2013.02.080
Stary Cmentarz w Przeworsku - nekropola znajdująca się przy ul. Tysiąclecia w Przeworsku, założona w 1866. Najstarsze zabytkowe nagrobki pochodzą z XIX wieku i charakteryzują się dużymi walorami artystycznymi. Cmentarz wpisany jest do rejestru zabytków.

 Pochowani na cmentarzu

bp Bolesław Taborski, sufragan przemyski (wraz z rodzicami i siostrą)
-  ks. prał. Adam Ablewicz, proboszcz parafii pw. Ducha Świetego w latach 1964-1989
-  ks. prał. Roman Penc, proboszcz parafii pw. Ducha Świetego w latach 1936-1963
-  ks. prał. Leon Gondelowski, proboszcz parafii pw. Ducha Świetego w latach 1907-1936
Antoni Rarogiewicz, rzeźbiarz - twórca głównego ołtarza w klasztorze oo.bernardynów
Wilhelm Chwałek, przeworski geodeta
Leon Trybalski, działacz kulturalno-oświatowy
Walenty Rybacki, burmistrz Przeworska w latach 1921-1934
-  Maria z Lubomirskich Benedyktowa Tyszkiewiczowa († 1942),
   córka II ordynata przeworskiego Jerzego Henryka Lubomirskiego
-  Zygmunt hr. Szembek († 1907), ojciec sługi Bożego ks. Włodzimierza Szembeka SBD
Bartłomiej Golankiewicz, oficer wojsk polskich w Powstaniu styczniowym
Erazm Horoch, oficer wojsk polskich w powstaniu listopadowym, zmarł na emigracji
   pod nazwiskiem Józef Dąbrowski
Antoni Tyszarski, uczestnik walk o Monte Cassino
Kazimierz Koczocik, dyrektor szkoły męskiej w Przeworsku
-  lek. Filip Malina
 
" Zabytkowe nekropolie okolicznych miast - Jarosławia, Przemyśla, Rzeszowa - otoczone są opieką miejscowych stowarzyszeń i trwają tam prace konserwatorskie.
U nas w Przeworsku akcja rozpoczęła się podczas wakacji w 2009 od żmudnego tworzenia dokumentacji a akcja społeczna ruszyła 1 listopada 2010 – w dniu Wszystkich Świętych.

Z listy 19 nagrobków Starego Cmentarza w Przeworsku wpisanych - po wielu staraniach do rejestru zabytków w lipcu 2009 - w pierwszej kolejności do renowacji wybrano 5 – kierując się względami historycznymi, estetycznymi i stanem zabytków:
NAGROBEK KSIĘDZA FRANCISZKA SIERŻĘGI
NAGROBEK JANA i STANISŁAWA ESTKEN- ESTKOWSKIEGO
POMNIK NAGROBNY RODZINY SZCZEPAŃSKICH
POMNIK NAGROBNY MANIUSI KOŃCEWICZÓWNY
POMNIK NAGROBNY EUGENII KOŃCEWICZOWEJ
Po oględzinach rzeczoznawcy okazało się, że w najbardziej dramatycznym stanie jest nagrobek Księdza Sierżęgi przy głównej alei.







NIE DAJMY MU RUNĄĆ!
Nagrobki opowiadają ludzkie historie,
a kamienie… mówią o nas.

ów Starego Cmentarza w Przeworsku wpisanych - po wielu staraniach do rejestru zabytków w lipcu 2009 -
w pierwszej kolejności do renowacji wybrano 5
– kierując się względami historycznymi, estetycznymi i stanem zabytków:

NAGROBEK KSIĘDZA FRANCISZKA SIERŻĘGI
NAGROBEK JANA i STANISŁAWA ESTKEN- ESTKOWSKIEGO
POMNIK NAGROBNY RODZINY SZCZEPAŃSKICH
POMNIK NAGROBNY MANIUSI KOŃCEWICZÓWNY
POMNIK NAGROBNY EUGENII KOŃCEWICZOWEJ

Po oględzinach rzeczoznawcy okazało się, że w najbardziej dramatycznym stanie jest nagrobek Księdza Sierżęgi przy głównej alei.

NIE DAJMY MU RUNĄĆ!
Nagrobki opowiadają ludzkie historie,
a kamienie… mówią o nas.

- Niech pani spojrzy, ten kamień skrzy się jak rybia łuska! A ten będzie świecił łagodnym różowym odcieniem już od samej bramy – fachowiec widzi pomniki tak, jak wyglądały w oryginale, ponad sto lat temu.
- Fantastyczne, ta rzeźba jest kompletna! Podobne musieliśmy w Rzeszowie rekonstruować.

Istnieje ogromna potrzeba gromadzenia puli pieniędzy, które w połączeniu z funduszami konserwatorskimi pozwolą na podjęcie konkretnych prac. A czas nagli
Urząd Miasta w Przeworsku informuje o ustanowieniu Młodzieżowego i Dziecięcego Patronatu nad grobami zasłużonych Cmentarza Komunalnego (tzw. starego cmentarza) przy ul. Tysiąclecia w Przeworsku.
Groby objęte opieką 13 Przeworska Drużyna Harcerek z Kresów - ZHP:

Mogiła Powstańcza – Krzyż Harcerski,                                                                                                Nieznany żołnierz września,                                                                                                                Cukrownicy – Drążek, Kwolek,                                                                                                       Anaszkiewicz - mieszczanin przeworski                                                                                              
Rolski Karol - powstaniec styczniowy                                                                                              
Ksiądz Gondelowski,                                                                                                                              Śliwa (zabytkowy),                                                                                                                                      Gall - legionista,                                                                                                                                        Estken - Estkowski Jan i Stanisław - hallerczyk, 
Ksiadz Franciszek Sierżęga
Zofia Pruska - nauczycielka,                                                                                                            
Karol Flinte - oficer wojsk austryjackich,
Julia Sławińska - nauczycielka, harcerka,  
Zespół nagrobny Baumanów,                                                                                                                  Rodzice Witolda Mureńko zamordowanego w Katyniu,
Grób rodziny Krzywonosów - syn zamordowany przez UB leży w bezimiennym grobie,
Ksawera Zdrojewska - wdowa po weteranie 1863 r. 
Rodzina Patronowiczów.
Groby objęte opieką przez uczniów SP 2 w Przeworsku:

Rarogiewicz,                                                                                                                                       Wollówna,                                                                                                                                                Garbacki – nauczyciel,      
Końcewicz (zabytkowy),                                                                                                                       Jarmulska (zabytkowy),
Horoch.
Groby objęte opieką przez Siostry Miłosierdzia:

ks. Mienicki,                                                                                                                                         Waga,                                                                                                                                                   Layonet.
Groby pozostawione bez opieki:

Kaziczek Kotliński (zabytkowy),                                                                                                     Jungst,                                                                                                                                        Nazarewicz,                                                                                                                                            Jacek Szczepański - najstarszy pomnik nagrobny na cmentarzu, 
Świąteccy (zabytkowy),                                                                                                                    Graffówna - nauczycielka.
Proponowane dla Liceum Ogólnokształcącego - Prof. Wnęk.

Proponowane dla UM - Tyszarski - kawaler orderu Virtuti Militari, Obrońcy Cukrowni 1939 - mogiła zbiorowa






Wykaz grobów objętych opieką sporządziła Agnieszka Bernacka - opiekun 13 Przeworskiej Drużyny Harcerek z Kresów - ZHP, nauczyciel.


zdjecie:cmentarz w Przeworsku - pomnik ks. Franciszka Sierżęgi
Pierwszy odnowiony pomnik z objętych opieką  2012


Nagrobek ks. Franciszka Sierżęgi, zmarłego w 1902 r. katechety w Przeworsku wpisany do rejestru zabytków wyróżnia się m.in. piękną kutą balustradą ( chwilowo w konserwacji)

zdjęcie: cmentarz w Przeworsku
Grób Karola Flinte - oficera wojsk austriackich
Karol Flinte - oficer wojsk austriackich z Wiednia. Urodzony 1884 - został pochowany tu 06 maj 1915 r. - miał 29 lat.
                                             -----------------        * * *        -----------------------

Nie można zapomnieć o jeszcze innych istniejących cmentarzach w Przeworsku.
Te cmentarze istniejących kiedyś to: 
1. Cmentarz żydowski
2. Cmentarz choleryczny



                                 -----------------------------   * * *   ------------------------------



Niedawno w Przeworsku uczestniczyłam w pięknej uroczystości pogrzebowej. Zachwyciła mnie ona swoją symboliczną wymową podczas mszy, w której najbliżsi modlą się o spokój osoby zmarłej.
Modląc się myślałam, że w tym miejscu, przed tym samym ołtarzem gdzie my teraz z żalem żegnamy bliską osobę, kiedyś przed 86 laty rodzice z radością przynieśli ją tutaj, swoje nowonarodzone dziecko by je ochrzcić, by kapłan pobłogosławił je na całe jego życie.
                  


I choć wywędrował stąd na studia i w życiu swym osiągnął najwyższe tytuły naukowe - na miejsce swojego wiecznego spoczynku, z własnego wyboru, wrócił na ziemię mu najbliższą, miejsce narodzin, dzieciństwa  ......  ziemię, która skrywa jego przodków i rodziców, aby spocząć obok nich.


zdjecie: ołtarz główny Bazyliki św. Ducha w Przeworsku 2011









                                       -----------------------   * * *   ------------------------------



          Ale są jeszcze cmentarze bardzo bliske naszym sercom, choć daleko stąd, a związane z losami Rodziny Krawczak.

                         Lata powojenny sprzyjały wędrówce ludzi na "ziemie odzyskane"... po nowe życie. W taką wędrówkę za stabilizacją, miłością wybrała się moja Mama - Anna z domu Krawczak. Pierwszym przystankiem losu było miasteczko Witnica, położona w pobliżu Gorzowa, tuż przy granicy niemieckiej.
Tu 21 września 1948 r. pochowała swoje pierwsze dziecko - tygodniowego syna Witka.
Witold Sikorski ur. 14 września 1948 r. w Witnicy, syn Zdzisława i Anny z d. Krawczak

Wyjeżdzając w 1951r w dalszą " losową wędrówkę" do Gdańska, powierzyła grób syna opiece
pozostajacej tu wraz ze swoją rodziną, młodszej siostrze Tereni. Przez ponad 50 lat grób Witka był zawsze zadbany - otoczony opieką. Z reguły rosły tu radosne pomarańczowe turki.
Pamiętam przedostatnią wizytę na grobie Witka kilkanaście lat temu z Mamą i Ciocią Terką.


zdjęcie: rok 1998 ? ? ? przedostatnia wizyta nasza na grobie Witka - wybieramy się z Ciocią Terką, Mamą i Anią 



I ostatnią .... w dniu kiedy to żegnałyśmy Ciocię. Zastanawiałyśmy się wówczas z siostrą, co będzie dalej z Witka grobem .....  teraz gdy nie ma Cioci ?
Po kilku miesiącach dotarła do nas wiadomość, iż dawne dziecięce groby uległy likwidacji. Powstała tu nowa kwatera dużych grobowców rodzinnych.
Zabrakło Cioci Terki .... nie ma też już grobu Witka !



zdjęcie: cmentarz w Witnicy - czerwiec 2009
Grób mojego brata Witka - syna Zdzisława i Anny Sikorskiej z d. Krawczak   



Podobnie jak moja Mama Anna, w wędrówkę za przyszłością, stabilizacją i miłością wybrała się z Przeworska w 1950 roku Jej młodsza siostra - Teresa z domu Krawczak.
Wszystko to znalazła zatrzymując się w Witnicy - miejscem swojego przeznaczenia.
Tu poznała swojego męża Józefa, tu przeżyła z nim swoje szczęśliwe lata, tu wspólnie doczekali się radości swojego życia - trójki dzieci i ośmioro wnucząt i pra...

Bajor Teresa z domu Krawczak zmarła 30 maja 2009 r w Witnicy w wieku 79 lat, doczekawczy się dwójki prawnuków.

Zdjęcie: Akta metrykalne parafii Witnica - Liber mortorum akt 34/2009
Akt zgonu 30 maj 2009 r. - Bajor Teresa z d. Krawczak c. Stanisława i Katarzyny; żona Józefa Bajora


  Po dwóch latach jej mąż Bajor Józef spoczął obok żony mając 86 lat. Zmarł w pobliskim Torzymiu 26  października 2011 r. doczekawszy się 7 prawnuków.
Urodził się w Kozowie, województwie lwowskim. "Szlakiem bojowym Wojska Polskiego" dotarł na ziemie odzyskane. Tu w 1948 roku dołączył do swoich rodziców - repatriantów osiadłych wcześniej w Witnicy.



zdjęcie: Akta metrykalne USC w Witnicy 2012
Akt ślubu Józefa i Teresy Bajor - adnotacje o zgonach małżonków


zdjecie: cmentarz w Witnicy - grobowiec rodziny Bajor, maj 2012 
Bajor Teresa z d. Krawczak ur. 25 października 1930 w Przeworsku - zm. 30 maja 2009 r. Witnica
Bajor Józef ur. 07 lutego 1925 r.  Kozowa - zm. 26 października 2011 w Torzymiu




         W Gdańsku 23 lutego 1983 r. swoją " wędrówkę życia " w wieku 60 lat, zakończył też mój Tata Zdzisław Sikorski. Przywędrował tu wraz ze swoją jedyną siostrą Stachą i jej rodziną, aż z ziemi lwowskiej .... Tu też w 1958 roku, po 15 latach od rozstania dołączyli do nich rodzice Paweł i Anna Sikorscy. Po długich administracyjnych staraniach ze strony córki i syna, w ramach " łączenia rodzin" przywiózł ich do Gdańska syn. Osiedli przy córce na końcówkę swojego życia, jako repatrianci z Drohobycza, który od zakończenia wojny znalazł się w granicach ZSRR.


zdjęcie: Akta metrykalne parafii św. ducha w Gdańsku - Liber mortorum, str 229 / 1983
Akt zgonu mojego Taty - 28 luty 1983 r. Gdańsk - Sikorski Zdzisław s. Pawła i Anny z d. Duczyc; żona Anna z d. Krawczak
ur. 10 listopada 1922 r. w Borysławiu - zm. 23 lutego 1983 r. w Gdańsku 


zdjęcie: cmentarz Gdańsk - Łostowice 2010
Grób mojego Taty - Zdzisława Sikorskiego

    Również rodzice Taty, moi Dziadkowie Sikorscy - Paweł i Anna z domu Duczyc, tu w Gdańsku "śpią snem wiecznym" we współnym grobie razem z córką Stanisławą i jej mężem Tadeuszem Ciołek.


zdjęcie: cmentarz Gdańsk - Krakowiec
Grób moich Dziadków Sikorskich  i ich córki Stanisławy Ciołek z domu Sikorska
z mężem Tadeuszem 






Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Uwaga: tylko uczestnik tego bloga może przesyłać komentarze.